İçindekiler
Kripto Borç Vermede Rehypothecation (Yeniden Teminatlandırma) Riski Nedir?
Kripto para dünyasında pasif gelir elde etmek isteyen yatırımcılar için rehypothecation, hem yüksek kazançların arkasındaki motor hem de en büyük risk kaynağıdır. Geleneksel finansta (TradFi) uzun süredir var olan bu kavram, kripto sektöründe daha az denetimle işlediği için yatırımcılar için kritik bir önem taşır.
Rehypothecation Nedir? (Hipotez vs. Rehypothecation)
Anlamak için önce temel kavramı tanımlayalım:
-
Hipotez (Hypothecation): Bir kredi almak için bir varlığı teminat olarak gösterme eylemidir. Örneğin, bir konut kredisi aldığınızda eviniz bankaya “hipotez” edilir. Evin mülkiyeti sizdedir ancak borcu ödemezseniz bankanın eve el koyma hakkı doğar.
-
Rehypothecation (Yeniden Teminatlandırma): Borç verenin (banka veya kripto platformu), sizin verdiğiniz teminatı alıp kendi işlemleri için kullanmasıdır. Yani siz platforma bir varlık emanet edersiniz, platform da o varlığı başkasına borç verir veya kendi yatırımlarında teminat olarak kullanır.
Kriptoda Rehypothecation Nasıl Çalışır?
Kripto kredi platformlarının (Binance Loans, Nexo vb.) sunduğu yüksek faiz oranları genellikle bu yöntemle sağlanır:
-
Yatırma: Platforma %5 getiri beklentisiyle 1 BTC yatırırsınız.
-
Yeniden Borç Verme: Platform, sizin 1 BTC’nizi bir hedge fonuna veya piyasa yapıcıya %8 faizle ödünç verir.
-
Kâr Paylaşımı: Platform aradaki %3’lük farkı kâr olarak alır, size de %5 öder.
Bu süreçte Bitcoin’iniz platformun soğuk cüzdanında değil, üçüncü bir tarafın elindedir.
Rehypothecation’ın Temel Riskleri
Bu uygulama bir “kağıttan kule” senaryosu yaratabilir. Zincirin bir halkası koptuğunda tüm sistem çökebilir:
-
Karşı Taraf Riski (Counterparty Risk): Borç alan üçüncü taraf (örneğin bir hedge fonu) iflas ederse, platformunuza olan borcunu ödeyemez. Bu durumda platformun bilançosunda bir delik açılır ve sizin varlığınızı iade edemez hale gelir.
-
Likidite Krizi (Bank Run): Piyasa çalkantılıyken herkes aynı anda varlıklarını çekmek isteyebilir. Eğer platform varlıklarınızın büyük kısmını uzun vadeli kredilere veya likit olmayan yatırımlara dönüştürdüyse, çekim taleplerini karşılayamaz.
-
Teminatsız Alacaklı Statüsü: 2022’deki Celsius ve Voyager iflaslarında görüldüğü gibi, çoğu platformun hizmet şartlarında varlığı yatırdığınız an mülkiyetin onlara geçtiği yazar. İflas durumunda “teminatsız alacaklı” olursunuz; yani ödeme sırasında en son sırada yer alırsınız.
2026 Türkiye Regülasyonları ve Koruma
Türkiye’de 2024 ve 2025 yıllarında yürürlüğe giren yeni kripto yasaları, bu riskleri minimize etmeyi hedefler:
-
Varlık Ayrıştırması: SPK (Sermaye Piyasası Kurulu) lisanslı platformların, müşteri varlıklarını kendi mal varlıklarından ayrı tutmasını zorunlu kılar.
-
Borç Verme Yasakları: 2025 yılı itibarıyla Türkiye’deki kripto varlık hizmet sağlayıcılarının müşteri varlıklarını izinsiz şekilde kaldıraçlı işlemlerde kullanması veya kontrolsüz rehypothecation yapması sıkı denetim altındadır.
Risklerden Nasıl Korunursunuz?
-
Kişisel Cüzdan (Self-Custody): En güvenli yol, varlıkları borsada bırakmak yerine donanım cüzdanında tutmaktır. “Anahtar senin değilse, coin senin değildir.”
-
Hizmet Şartlarını Okuyun: Platformun varlıklarınızı “yeniden teminatlandırma” veya “mülkiyet devri” hakkı olup olmadığını kontrol edin.
-
Getiriye Şüpheyle Yaklaşın: Piyasa ortalamasının çok üzerinde bir getiri (APY) sunuluyorsa, platform büyük ihtimalle çok riskli rehypothecation stratejileri uyguluyordur.