Likidite Havuzlarında Paranızı Eriten “Görünmez” Matematik Hatası

Geçici Kayıp (Impermanent Loss) Nedir?

Merkeziyetsiz Finans (DeFi) dünyasında yatırımcıların en sık yanlış anladığı risk, Geçici Kayıp (Impermanent Loss) kavramıdır. Basitçe ifade edersek; bu durum bir “fırsat maliyetidir”.

Yani, tokenlarınızı bir likidite havuzuna (AMM) kilitlemek yerine cüzdanınızda tutsaydınız (HODL), daha fazla kazanacaktınız.

Ancak, “Geçici” kelimesi sizi yanıltmasın.

Açıkçası, fiyatlar eski oranına dönmezse bu kayıp kalıcı hale gelir. Siz varlıklarınızı havuzdan çektiğiniz an, zarar gerçekleşir. Dolayısıyla, bunu bir “gerçekleşmemiş zarar” (unrealized loss) olarak düşünmelisiniz.

Temel Sorun: Neden Kayıp Yaşarsınız?

Uniswap gibi Otomatik Piyasa Yapıcılar (AMM), varlık oranlarını dengede tutmak zorundadır. Siz likidite sağladığınızda, aslında bir piyasa yapıcı olursunuz.

Bununla birlikte, dış piyasada fiyatlar değiştiğinde havuzunuz savunmasız kalır.

Süreç şöyle işler:

• Fiyat Ayrışması: Borsalarda ETH fiyatı artar ancak havuzunuzdaki fiyat geride kalır.

• Arbitraj Fırsatı: Yatırımcılar (botlar) havuzunuzdaki ucuz ETH’yi satın alır.

• Havuz Dengesi: Havuzunuzda ETH azalır, değeri artmayan diğer coin (örneğin USDC) artar.

• Sonuç: Elinizde, değerlenen varlıktan daha az kalır.

Özetle; sadece HODL yapsaydınız, portföy değeriniz daha yüksek olacaktı.

Geçici Kayıp Hesaplama Formülü ve Matematiği

DeFi protokollerinin çoğu, havuz dengesini korumak için “Sabit Çarpım Formülü”nü kullanır.

Burada $x$ ve $y$ token miktarlarını, $k$ ise sabit değeri temsil eder.

Arbitrajcılar fiyatları değiştirdiğinde, sizin kaybınızı hesaplayan formül şudur:

Gec¸​ici Kayıp=1+d2d​​−1

Bu formülde $d$, fiyat değişim oranını temsil eder.

Rakamlarla Kayıp Tablosu

Matematiksel olarak fiyat değişimi ne kadar büyükse, kaybınız o kadar artar. Yönün (artış veya azalış) bir önemi yoktur.

Örneğin, havuza koyduğunuz ETH 2 katına çıkarsa, sadece cüzdanda tutmaya kıyasla %5.7 daha az paranız olur.

Uniswap v3 ve Konsantre Likidite Riski

Uniswap v3, “Konsantre Likidite” özelliği ile oyunu değiştirdi. Likidite sağlayıcıları (LP), sermayelerini belirli bir fiyat aralığına odaklar.

Bu sistem sermaye verimliliğini artırır. Yani daha az parayla daha çok işlem ücreti kazanırsınız.

Ancak, riskler de aynı oranda artar:

• Kaldıraç Etkisi: Seçtiğiniz dar aralıkta geçici kayıp çok daha hızlı gerçekleşir.

• Aralık Dışı Kalma: Fiyat belirlediğiniz aralığın dışına çıkarsa, elinizde sadece değeri düşen varlık kalır.

• Profesyonellik Şart: Piyasayı sürekli takip etmeniz gerekir.

Bancor ve IntoTheBlock verilerine göre; Uniswap v3 sağlayıcılarının %51’inden fazlası, işlem ücretlerine rağmen zarar etmiştir.

Geçici Kayıptan Korunma Stratejileri

Bu riski tamamen yok edemezsiniz ancak yönetebilirsiniz. İşte profesyonel stratejiler:

1. Doğru Çiftleri Seçin (Stabil Coinler)

En güvenli yol, fiyatları birbirine sabitlenmiş varlıkları kullanmaktır.

• Örnek: USDC/USDT veya USDC/DAI.

• Neden: Fiyatlar ayrışmadığı için “Geçici Kayıp” riski neredeyse sıfırdır.

• Sonuç: Uniswap v3’te çok dar aralıklar belirleyip yüksek getiri elde edebilirsiniz.

2. Ağırlıklı Havuzları Kullanın (Balancer)

Her havuz %50-%50 olmak zorunda değildir. Balancer gibi protokoller farklı oranlara izin verir.

• Strateji: %80 ETH – %20 USDC gibi havuzlar kurun.

• Fayda: Varlıklarınızın büyük kısmı (%80) fiyat değişiminden daha az etkilenir. Bu sayede kayıp oranınız düşer.

3. Tek Taraflı Likidite (Limit Emir Gibi)

Uniswap v3’te tek bir varlık yatırarak “alım emri” kurabilirsiniz.

• Senaryo: ETH şu an 3.000$. Siz 2.800-2.900$ aralığına sadece USDC yatırırsınız.

• İşleyiş: Fiyat düşerse, protokol sizin adınıza yavaş yavaş ETH alır.

• Fark: Beklerken işlem ücreti kazanırsınız. Geleneksel borsalardaki limit emirden daha karlıdır.

Hesap Soyutlama (Account Abstraction) ile Gelecek Çözümler

Teknoloji gelişiyor ve manuel yönetim zorunluluğu kalkıyor. Ethereum’un yeni standartları ERC-4337 ve ERC-7702, riski otomatize ediyor.

Bu teknolojiler sayesinde cüzdanlarınız “akıllı” hale gelir:

• Otomatik Dengeleme: Fiyat aralık dışına çıkmadan protokol sizin yerinize pozisyonu günceller.

• Stop-Loss: Geçici kayıp belli bir seviyeyi geçerse sistem otomatik olarak likiditenizi çeker.

• Tek Tıkla İşlem: Karmaşık hedging (korunma) işlemlerini tek onayla yaparsınız.

Sonuç: Risk Almaya Değer mi?

Geçici kayıp, DeFi’nin bir hatası değil, özelliğidir.

Kazandığınız işlem ücretleri (Fee) ve teşvik tokenları, hesapladığınız geçici kaybı geçiyorsa kârdasınız demektir.

Özetle; matematiği bilin, stabil çiftlerle başlayın ve asla kaybetmeyi göze alamayacağınız miktarlarla havuza girmeyin.